EVDE ÇOCUĞUNUZLA YAPABİLECEĞİNİZ EĞLENCELİ DENEYLER

Bir çocuk hayal edin…Toprağa eğilmiş, eline bir değnek almış ve topraktaki solucanları bulmaya çalışan bir çocuk! Herkesin gözünde hızlıca canlanan bu resmin ne kadar önemli  olduğunun kaçımız farkındayız? Çocuklar aslında doğayı keşfetme eğilimiyle doğarlar ve merak içerisinde büyürler. Eğer bu eğilim pozitif yaklaşımla desteklenmezse yavaş yavaş azalır ve çocuk gerçek potansiyelini keşfetme fırsatı bulamaz. Erken yaşta başlayan fen alanındaki eğitim ise çocukların hayal güçlerinin genişlemesine ve dünyayı farklı gözle görmeye başlamalarına katkı sağlar.Mesela ben ilkokulda çok sevdiğim fen derslerini ortaokulda sevmemeye başladım.Amaç merak değildi çünkü üniversiteye hazırlığın temelini oluşturmaktı. Eğitim metodu olarak keyifli deneyler ve oyunlar seçersek çocukları düşünmeye, merak etmeye, keşfetmeye zorlamamıza gerek kalmaz ve onlar için kalıcı olacak şekilde öğrenmeye ortam hazırlamış oluruz, ki bu durum çok önemli. Bu noktada bir ebeveyn olarak üzerimize düşen, çocukları zorlamadan bilimin eğlenceli bir alan olduğunu göstermemizdir. Eğitim sistemi olarak bunu destekleyici metotlar yerini zorunluğa ya yaptırıma  bıraksa da biz bu durumdan şaşmamalıyız; çünkü her bir doğru yaklaşım çocuktaki merak ve keşfetme dürtüsünü arttıracaktır.

“Fen derslerinden hoşlanmıyorum” diyen kişilerin geçmişine baktığınızda ezber içeren dersleri, not almak için çalışılmış sınavları görüyoruz. Her zaman için olumsuz düşünceleri oluşturan şeyler olumsuz deneyimlerdir. Bu nedenle çocuk yaşta bilgiyi farklı şekilde, etkileyici bir biçimde, eğlenceli deney ve aktiviteler ile öğrenmek büyük önem taşır. Malesefki çoğumuz bu metoddan yoksun büyüdük. Yeterli özen ve ilgi gösterilmedi ya da biz tesadüfen bulduk bir çok şeyi..Her çocuğun yaşam şekli,şartları farklıdır elbette ama bu ufak şeyler ilerde hayati önem taşıyan bir detaya dönüşüyor.Bu sebeple küçük yaştaki bu deneyimler ileriki yaşlarda hızlı problem çözme, konuları ilişkilendirme, keşfetme ve yeni bir şeyler üretme konusunda kişiyi destekliyor. Bir anne olarak bu konuda en büyük tavsiyem çocuklarınızın gözlemlerini, bilginizle ve deneyimlerinizle desteklerken muhakkak “yaşayarak öğrenmesine” olanak tanıyın. Önemli olan tek şey; araştıran, soru soran ve sonuca ulaşan çocuğun, doğru bilgilere ulaşırken ailesi tarafından desteklenmesidir. Çocuk sürekli bilgiye ulaşmak isteyecektir. Bilgi sürekli biriktiği için bir yenisini araştırma ihtiyacı ortaya çıkacaktır. Ailenin sosyo-kültürel düzeyi bilgiye ulaşmak için yeterli değilse de çocuk ile birlikte araştırmaya istekli olması gerekir. Bilgiye ulaşırken teknolojiden yararlanmak ve bilim ile teknolojiyi ilişkilendirmek de önemli olan bir diğer konudur.

HERKESİN SEVDİĞİ BALON DENEYİ

İhtiyacınız olanlar: 2 balon, bir mum, kibrit, su.

Deney: İlk balonu havayla doldurun ve yanan bir mumun üzerinde tutun. Burada amaç, alevin balonu patlatacağını çocuklara göstermek. Sonra ikinci balonu suyla doldurun, mumu yakın ve bir kez daha balonu üzerinde tutun. Bu kez balonun alevin sıcaklığına dayanabileceğini göreceksiniz.

Açıklaması: Balonun içindeki su, mum tarafından dışarı verilen sıcaklığı emer. Böylece balonun kendi malzemesi yanmaz ve sonra da patlamaz.

KALEM İLE DENEY HİÇ BU KADAR EĞLENCELİ OLMAMIŞTI…

İhtiyacınız olanlar: Bir polietilen torba, birkaç sıradan kalem, su.

Deney: Polietilen torbanın yarısını suyla doldurun. Torbanın suyla dolu olan yerlerinden kalemleri kullanarak delikler açıp kalemleri torbanın diğer tarafından çıkarın.

Açıklama: Eğer kalemleri torbanın içinden delerek geçirirseniz ve ondan sonra içine su dökerseniz su, yaptığınız deliklerden dışarı sızacaktır. Ama önce torbayı suyla doldurup sonra kalemleri içine sokarsanız, su akmayacaktır. Bu, polietilen parçalara ayrılınca molekülleri birlikte daha yakın hareket etmeye başlar gerçeğinin bir sonucudur. Bu durumda polietilen, kalemlerin etrafında sıkılaşır.

LAHANALARI RENKLENDİRMEYE NE DERSİNİZ?

İhtiyacınız olanlar: İçi su dolu 4 bardak, gıda boyası, birkaç lahana yaprağı.

Deney: Her bardak suyun içine farklı renkte gıda boyası ekleyin. Sonra her bir bardağın içine tek bir lahana yaprağı yerleştirin. Bir gece boyunca içinde bırakın. Sabah olduğunda yapraklar renklerini değiştirmiş olacaklar.

Açıklama: Bitkiler suyu emdiği için yaprakları da suyun rengini emer. Bu olaya kılcal etki denir. Bu durumda su, bitkinin en küçük damarlarının içinde kadar girer. Bu; çiçeklerde, çimende, hatta ağaçlarda bir gerçekleşir.

YUMURTANIN GİZEMİ

İhtiyacınız olanlar: 2 yumurta, 2 bardak su, biraz tuz.

Deney: Bir saf bardak suyun içine bir adet yumurtayı dikkatle yerleştirin. Eğer yumurta bozuk değilse, bardağın dibine düşmesi gerekiyor. Ardından ikinci bardağın içine biraz sıcak su doldurun ve içinde 4-5 yemek kaşığı tuz eritin. Eğer su soğuyana kadar beklerseniz deney daha iyi olacaktır. Şimdi ikinci yumurtayı bardağın içine bırakın. Yumurta, suyun dibine düşmek yerine suyun yüzeyinde yüzecektir.

Açıklama: Buradaki anahtar, hem suyu hem de yumurtayı oluşturan moleküllerin yoğunluğudur. Bir yumurtanın ortalama yoğunluğu, saf sudan çok daha fazladır. Bu yüzden aşağı doğru çekilir. Tuzlu suyun yoğunluğu ise yumurtanınkinden daha yüksektir ve bu yüzden ikinci yumurta dibe düşemez.

KİBRİT YANIYOR MU YANMIYOR MU?

İhtiyacınız olanlar: Biraz kibrit, bir fener.

Deney: Bir kibrit yakın ve onu duvardan 10-15 santimetre uzakta tutun. Elinizde kibriti tutarken kafanızın üzerinden bir fener yakın. Sadece elinizin ve kibritin kendisinin gölgesinin duvarda görüneceğini fark edeceksiniz. Alev görünmeyecektir.

Açıklama: Ateş bir gölge üretmez, çünkü fiziksel maddelerin yaptığı gibi ışığın kendi içinden geçmesini engellemez.

ÇOCUKLUĞUMUZUN FASULYE DENEYİ

İhtiyacınız olanlar: Kuru fasulye taneleri,bir kap su ve pamuk.

Deney: Önce çocuğunla birlikte kabın altını pamukla kaplayın. Sonra çocuğun fasulye tanelerini pamuğun üzerine aralıklarla yerleştirsin. Ardından fasulyelerin üzerini tekrar pamuk ile kaplayın ve pamuğu ıslatacak kadar suyu bir bardağın içerisine koyarak çocuğuna ver ve pamuğu ıslatmasını söyleyin.Ayrıca çocuğunuza her gün fasulye çimlerini kontrol etmesini ve gözlemlemesini söylemeli ve pamukların kurumasına izin vermemelisin. Birkaç gün içerisinde pamuk altındaki fasulye çimlenmeye ve kök salmaya başlayacak. Kısa bir süre sonra ise pamuk altındaki fasulye filizlenecek ve bitkisini ortaya çıkaracak!

Açıklama: Bir kere fasulye deneyi cansız gibi görünen bir cismin (fasulye) canlı bir yapıya dönüşmesini gözlemlemeyi sağlar. Böylece çocuklar bitkilerin nasıl oluştuğunu gözlemlemiş olur.

 

BİTKİLER NASIL NEFES ALIR?

İhtiyacınız olanlar: Geniş cam kase,bir yaprak.

Deney: Ilık suyu geniş bir kaba doldurun. Yaprağı da kaba yerleştirin. Yaprağın üzerine yaprağı suyun içinde tutacak bir cisim koyabilirsiniz. Sonra kaseyi güneşli bir yere koyun. Fotosentez ve terleme olaylarının sonucunda birkaç saat sonra yaprakların üzerinde oluşan baloncukları görebilirsiniz.Bu olayı çocuklar havuza veya denize nefeslerini tutup daldıklarında ağızlarından çıkan baloncukların soluk verme olayı gibi olduğuyla özdeşleştirerek anlatabilirsiniz.

Açıklama: Solunum olayını gözle göremeyiz, fakat çocukların zihninde bir şema oluşturmak için bu deneyi yapabilirsiniz. Bu deneyde esas olarak karbondioksit/oksijen değişimini gözlemleyeceğiz.

 

GÖKYÜZÜ NEDEN MAVİ?

İhtiyacınız olanlar: Temiz bir bardak,sabun,beyaz ışıklı bir el feneri.

Deney: Su Bardağınızı suyla doldurun. Bulanık görünüm için içinde biraz sabunu eritin. Karanlık bir odada el fenerinizi bardağınıza tuttuğunuzda mavi rengi göreceksiniz. Burada el feneriniz güneşten gelen beyaz ışığı temsil eder. Beyaz ışık gökkuşağının tüm renklerinin karışımıdır. Küçük partiküller içeren süspansiyondan beyaz ışık geçirdiğinizde diğer renklere göre en çok yayılan ışık, mavi ışık olur.

Açıklama: Gökyüzünün mavi bir görüntü vermesinin sebebi (difüzyon) kırılma olayıdır. Güneş ışınları atmosfere girdiğinde atmosferdeki gaz moleküllerine, toz parçacıklarına çarparak saçılır. Gün ışığı değişik dalga boylu birçok ışından oluşur. En kısa dalga boylu mavi ışınlar atmosferin üst tabakalarındaki küçük parçacıklar tarafından hemen saçılırlar

 

KUTUPTA YAŞAYAN HAYVANLAR NEDEN ÜŞÜMEZLER?

İhtiyacınız olanlar: Margarin, buzlu su içeren bir kap, lateks eldiven.

Deney: İlk olarak çocuğunuzun elini eldiven giymeden buzlu suya sokmasını söyleyin. Birkaç saniye sonra elleri üşümeye başlayacaktır. Daha sonra eldiven giydirip (yağın kolay çıkması için) marganini eline iyice yayın. Tekrar buzlu suya elini soktuğunda elleri üşümeyecektir. Kutuptaki hayvanlarda bulunan yağ tabakası sayesinde üşümediklerini bu şekilde açıklayabilirsin

Açıklama: Onları kürkleri korur elbet. Ama bunun dışında da bir şeyler olmalı… peki onları bu soğuktan koruyan ne?

 

YAPRAKLAR NEDEN RENK DEĞİŞTİRİR?

İhtiyacınız olanlar: 3 adet yaprak (aynı ağaçtan), tuvalet ispirtosu,kavanoz, plastik poşet, kağıt kahve filtresi, küçük bir kase.

Deney: Çocuğunuz yaprakları parçalayıp kavanoza yerleştirsin. Yaprakların üzerini kapatacak kadar ispirto dökün. İspirto yeşil rengi alana kadar yapraklarla birlikte iyice karıştırın. Kavanozu kasenin içine yerleştirip, kaseye sıcak su dökün. Kavanozun ağzını plastik poşetle kapatın. İçindeki ispirto koyu yeşil rengini alana kadar bekleyin. Yeşil renk aldıktan sonra kavanozun ağzını açın ve kestiğiniz bir miktar kahve filtresi kağıdını ispirtoya batırın. Bir saat kadar beklettiğinizde kahve filtre kağıdınızın baskın olarak sarı ve yeşil renk aldığını görürsünüz. Kağıdınızda baskın olarak çıkan bu yeşil rengi yaprağa klorofil adlı bir maddenin verdiğini açıklayabilirsiniz. Klorofil bitkilerde bol miktarda ve baskın olduğu için kağıdınıza çıkan sarı rengi baskılar. Fakat sonbaharda klorofil miktarı azalır, yapraklar sarı ve tonları renklerde görülebilirler.

Açıklama: Yapraklar neden renk değiştirir? Bazı yapraklar hep aynı renkte kalırlar. Ama bazıları…

 

ELLERİMİZİ NEDEN YIKAMALIYIZ?

İhtiyacınız olanlar: 3 dilim ekmek, 3 adet açılıp kapanabilen saklama torbaları.

Deney: Öncelikle poşetleri kirli, temiz ve kontrol grubu olarak etiketleyin. Kirli olan torbaya koyacağınız ekmeğe evdeki herkes dokunsun. Dokunan herkes ellerini yıkasın ve diğer dilime dokunsun. Bunu da temiz olarak etiketlediğiniz torbaya koyun. Son kalan dilimi kimseye dokundurmadan kontrol olarak etiketlediğiniz torbaya koyun. Hazırladığınız bu paketleri serin ve kuru bir yerde muhafaza edin. Günlük olarak kontrol ettiğinizde ekmeklerdeki oluşan küfün yoğunluğu neden ellerimizi yıkamamız gerektiğini onlara gösterecektir!

Açıklama: ”Ellerini sık sık yıkamalısın.”  Ama neden?

 

DÜNYA VE GEZEGENLER ASLINDA NEREDEDİR?

İhtiyacınız olanlar: Renkli meyveler

Deney: Dünyayı ve diğer gezegenleri anlamasını sağlamak için farklı renkte meyve ve sebzelerden yardım alabilirsiniz. Malzemelerinizden güneş sistemi oluşturarak bu soruyu yanıtlayabilirsiniz. Meyveleri de bir bir yedirirsiniz.

Açıklama: Tamam biz dünyadayız ama dünya nerede?

 

MIKNATIS İLE DENEYİ

İhtiyacınız olanlar: Mıknatıs,ataç,taş,tahta,alüminyum kaşık,pirinç yüzük,bakır tel,cam.

Deney: kum havuzuna demir ve demir olmayan
bazı nesneler gömer (ataç, taş, tahta, alüminyum kaşık,
pirinç yüzük, bakır tel ….gibi). Çocuklara bir mıknatıs verir
ve mıknatıs yardımı ile kum içerisindeki demirden yapılmış
nesneleri aramalarını ve mıknatısın tutmadığı nesneleri
bulmalarını ister. Deneyin sonunda mıknatısın tuttuğu ve
tutmadığı maddeler sınıflandırılır Mıknatısın neden bazı
nesneleri tutarken bazılarını tutmadıkları tartışılır.

Açıklama: Mıknatısın ne işe yarar ve özellikleri nedir?

 

KAYNAKLAR:

http://brightside.me/article/six-simple-science-experiments-you-need-to-show-your-kids-14605/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir